Klimaatvriendelijk varen
15-04-2026
Nog niet zo lang geleden was er onder watersporters geen probleem met het gematigd zeeklimaat dat heerste in ons land. Eenvoudig omdat het goed bij ons land paste en varen niet als bedreiging voor dat klimaat werd gezien. Varen deed je met spierkracht (roeien, bomen, jagen) of door gebruik te maken van bronnen die van nature voorhanden waren. Zoals de stroom van een rivier of de stroming van de lucht. Pas met de komst van de stoommachine op schepen veranderde dit geleidelijk en daarna ging het snel met de komst van scheepsdiesels. Sinds een halve eeuw zijn ook bijna alle plezierboten van verbrandingsmotoren voorzien die bij gebruik een (zoals we nu weten) klimaatschadelijke uitstoot hebben. Tel daarbij dat zeilboten veel minder vaak zeilen dan zeg maar 50 jaren geleden en veel vaker gebruik maken van de aanwezige motorkracht, dan blijven alleen enige wherry’s, skiffen en kano’s over die nog louter met handkracht worden voortbewogen. De meeste roeibootjes van vissers zijn nu immers ook al voorzien van een buitenboordmotor. Het is daarom helemaal niet raar dat in een tijd dat het gebruik van fossiele brandstoffen kritisch wordt bekeken, ook de voortstuwing van jachten kritisch beoordeeld wordt door beleidsmakers.
Op het land probeert de politiek het gebruik van fossiele brandstoffen geleidelijk uit te bannen door de elektrificatie van de voortstuwing en verwarming te stimuleren en te subsidiëren. Elektrificatie van zowat alles dat tot dusverre met verbrandingsmotoren in beweging kwam of met fossiele brandstoffen tot stand kwam, zoals de verwarming van gebouwen. Dat beleid heeft tot vele discussies geleid, aangezien de duurzame opwekking van stroom een moeizaam proces blijkt te zijn dat slechts langzaam opschiet. Voor de watersporters geldt daarbij dat hun schepen in de regel niet zijn ontworpen voor een elektrische aandrijving en er aan boord geen ruimte is voor een groot accupakket. Bovendien ontbreekt er langs het water een laadinfrastructuur. Je komt met een zwaar jacht dus niet ver met elektrische aandrijving. Maar ook op land loopt het niet op rolletjes.
Zichzelf voor de gek houden
Bij onze oosterburen is de afgelopen week (15) een politieke rel losgebarsten waar de media in Nederland niets over berichtten. Inhoudelijk was die rel echter ook volledig van toepassing op het Nederlandse energiebeleid. In de Duitse kwaliteitskrant Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) van 7 april schreef de minister voor economie en energie, Katherina Reiche (Union), een bijdrage over de ‘Energiewende’ onder de titel: ‘Schluss mit der Selbsttäusschung in der Energiepolitik’. Opmerkelijk is, dat ze daarbij inhoudelijk niet iets nieuws vertelde. Ze kwam slechts met vooral kwantitatieve feiten die bij wetenschappers, en dan vooral de natuurwetenschappers (ook in Nederland), al jaren bekend zijn. Haar probleem ging om de beeldvorming bij de bevolking dat het met de toepassing van hernieuwbare energie bijzonder goed gaat. Na een dag met veel zon en een flinke wind wordt immers in het nieuws gebracht dat deze duurzame opwekking van energie voldoende was voor de hele energiebehoefte van het land. Daarbij wordt echter alleen melding gemaakt van deze ene dag. Dat de volgende dag zonder wind en met bewolking (‘dunkelflaute’) nauwelijks stroom wordt opgewekt, komt niet in het nieuws. Dat de hernieuwbare stroom bovendien niet stabiel is, waardoor het noodzakelijk is daarbij altijd tegelijkertijd steenkool-, gas- of kerncentrales in te zetten voor deze stabilisatie, wordt evenmin genoemd. En als klap op de vuurpijl: bij deze beeldvorming wordt gedaan alsof aan onze totale energiebehoefte geheel voldaan kan worden met gebruik van hernieuwbare elektriciteit. Terwijl de elektriciteit in werkelijkheid slechts een kwart uitmaakt van onze totale energiebehoefte voor stroom, warmte, mobiliteit en voor industriële processen.
Minister Reiche constateerde dat Duitsland zich jarenlang gelukkig prees met doelstellingen op papier. In 2030 zou 80% van de stroomopwekking hernieuwbaar zijn. In 2045 zou klimaatneutraliteit bereikt zijn. Maar ondertussen explodeerden reeds in 2025 de stroomprijzen en heeft industriële ondernemingen die veel energie nodig hebben de neiging vanwege de kostenstijgingen en de energiekrapte het land te verlaten. Omdat op zonnige en winderige dagen te veel duurzame energie wordt opgewekt en het stroomnet verstopt raakt, worden solarweiden en windparken onder die omstandigheden afgeschakeld. De betrokken energiebedrijven worden door de staat, dus de belastingbetalers, schadeloos gesteld vanwege het missen van deze opbrengsten. Dat kostte Duitsland het afgelopen jaar 3 miljard euro. In Nederland kennen we een vergelijkbaar beleid om de duurzame opwek te reguleren om netcongestie te voorkomen.
Katherina Reiche stelde dat dit zo niet langer door kon gaan: ‘Eine Energiewende die Systemkosten ignoriert, wird das Land ruinieren, das sie zu retten voorgibt.’ schreef zij.
De reacties uit de Duitse politiek lieten niet lang op zich wachten. Vooral de socialistische regeringspartner SPD kwam met een geharnast tegenbericht in de FAZ van 9 april 2026. De uitbouw van hernieuwbare energieplannen moest niet afgeremd, maar juist versneld worden. De hoge kosten daarvan zijn immers slechts tijdelijk. Daarna komt de door wind en stroom opgewekte elektriciteit gratis beschikbaar en vervallen de hoge investeringen en subsidies voor de huidige fossiele energieopwekking. Verontachtzaamd werd dat de hernieuwbare elektriciteit niet in de plaats komt van de traditioneel opgewekte stroom, maar er bovenop komt vanwege de sterk toegenomen vraag naar elektriciteit. Ook werd door de SPD niet gememoreerd dat elektriciteit slechts een deel van de totale energiemix uitmaakt. Evenmin als de vraag hoe je met een duurzame energievoorziening de winter door komt als de zon niet schijnt en de wind stil valt. Dan zullen de Duitsers wel net als op dit moment energie inkopen van buurland Frankrijk dat elektriciteit opwekt met kerncentrales waar Duitsland in eigen land om principiële redenen mee gestopt is. Overigens had kanselier Merz (Union) eerder een vergelijkbaar betoog gehouden als Reiche haar verhaal in de FAZ, maar desondanks was ook hij ‘not amused’ toen hij het las. Hij moet immers op eieren lopen om de lieve vrede met de SPD te bewaren.
Wat mogen we verwachten voor de watersport?
Ik vraag me al varende wel eens af wat voor zin het heeft om de scheepsdiesel in mijn jol die uitstekend voldoet, te vervangen door een elektrische aandrijving. Wie doe ik daar een plezier mee, in hoeverre remt dat de opwarming van de aarde af waardoor ik een nuttige bijdrage lever aan de toekomstige leefbaarheid van Nederland? En wat met de fossiele brandstoffen überhaupt? Er zijn actiegroepen die zich principieel keren tegen alle winning en gebruik van fossiele brandstoffen als steenkool, aardgas of aardolie. Er zijn ook groepen die principieel tegen mijnbouw zijn, te beginnen in Nederland. Als ik dan in mijn stalen Staverse jol om me heen kijk, dan wordt het me zwaar te moede. Bijna alles wat ik op dat scheepje zie, is gemaakt met gebruikmaking van fossiele energie. Het staal, de verf, de zeilen, de scheepsdiesel. Dat moet dus weg. De teakhouten betimmering van kuip en roef is weliswaar een natuurproduct, maar is wel met gebruik van machines en overzeese transport in ons land gekomen. Dus fout. Kijk ik naar het water, dan weet ik dat het waterniveau keurig op peil wordt gehouden door het Waterschap, maar ja, wel weer met inzet van apparaten, pompen en gemalen, dus machines die er alleen maar zijn dankzij verfoeilijke mijnbouw en industrie. Dan zie ik mezelf. Helaas, al mijn kleding is gemaakt van olie (fleece en andere kunststoffen) maar ook van wol en katoen, die als natuurproducten ook al bewerkt zijn op een milieu-onvriendelijke wijze. De apparatuur aan boord, tot mijn GSM toe zijn onbestaanbaar zonder olie. Dat telefoontje is zelfs voor het grootste deel gemaakt van olie. Wil men dat allemaal afschaffen? Wordt de winning en het chemisch verwerken van olie radicaal verboden? Dan gaan we terug naar de middeleeuwen en voor fanatici liever zelfs naar de steentijd, want de ijzeren zwaarden en ploegen uit die tijd groeiden immers ook niet aan de bomen.
Maar wie wil dat alles? Ik denk dat die veranderingen niet zo gauw geïmplementeerd worden. Het winnen en gebruiken van olie is nog lang niet uit de wereld. Wat de voortstuwing van mijn jol betreft, is het eenvoudiger. De scheepsdiesel in mijn jol draait al jaren op GTL en de laatste jaren op HVO 100. Zeg maar plantaardige dieselolie. Milieuvriendelijk, zonder kwalijke uitstoot. Ik zou er eigenlijk zo mee door Amsterdam mogen varen, waar ik met de auto al enige tijd niet meer mag komen….
Aankoopsubsidie voor zeiljachten?
Om de automobilisten te stimuleren om over te stappen op een (al dan niet hybride) elektrische auto, heeft de overheid dit soort auto’s jarenlang fors gesubsidieerd. Om watersporters te stimuleren om meer gebruik te maken van de gratis windenergie, zou de overheid daarom zeilscholen voor volwassenen kunnen subsidiëren of de aankoop van zeiljachten financieel aantrekkelijk maken. Dat zou niet alleen een heel klein, bijna onmeetbaar, positief effect hebben op de opwarming van de aarde, maar ook, bij succes van dit beleid, het karakter van de watersport terugbrengen naar vervlogen tijden, toen het nog normaal was om zich op het water aan te passen aan de natuurlijke omstandigheden ter plaatse en daar de tijd voor te nemen. Ja, dat is wel terug naar de 19e eeuw…..
